„Spóźniony pasażer”, czyli o nietrwałości i pośpiechu. Poznaj rzeźbę „Ciężar niewłaściwy” w Łodzi

Każdy, kto wychodzi z nowoczesnego dworca Łódź Fabryczna w stronę EC1, niemal natychmiast zwraca uwagę na dynamiczną, lekko nachyloną postać męską sprawiającą wrażenie, jakby w pełnym biegu próbowała dogonić uciekający czas. Wśród mieszkańców Łodzi i podróżnych rzeźba ta szybko zyskała pieszczotliwą, potoczną nazwę „Spóźnionego pasażera”. Jaka jest jednak prawdziwa historia tej wyjątkowej instalacji?

​Sztuka w przestrzeni miejskiej: Projekt UNIQA Art Łódź

​Rzeźba pojawiła się przed dworcem w sierpniu 2017 roku. Powstała w ramach popularnego cyklu UNIQA Art Łódź, organizowanego przez Łódzkie Centrum Wydarzeń, którego celem było wprowadzanie nowoczesnej sztuki współczesnej w otwartą tkankę miejską.

​Za jej powstanie odpowiada dwójka cenionych warszawskich artystów:

​Tomasz Górnicki – rzeźbiarz znany z operowania klasyczną formą ludzkiego ciała w surowych, często minimalistycznych aranżacjach.

​Chazme (Daniel Kalinowski) – artysta wywodzący się ze świata street artu i architektury, słynący z ostrych, geometrycznych form i dekonstrukcyjnego podejścia do przestrzeni.

​Konstrukcja i forma

​Lokalizacja instalacji przy al. Rodziny Poznańskich została wybrana nieprzypadkowo – nowoczesny przeszklony dach dworca Łódź Fabryczna i zabytkowy, przemysłowy klimat pobliskiej dawnej elektrociepłowni EC1 tworzą dla niej idealne tło.

​Sama instalacja ma około 4 metrów wysokości i składa się z dwóch kontrastujących ze sobą elementów:

​Geometryczny postument: Wykonany ze stali (pokrywającej się z czasem patyną rdzy, tzw. corten), przypominający pofragmentowane bryły lub zapadającą się strukturę.

​Postać człowieka: Odlew ze sztucznego kamienia i betonu, przymocowany do stalowej podstawy metalowymi prętami. Postać uchwycona w dynamicznym, niemal akrobatycznym ruchu sprawia wrażenie, jakby walczyła z grawitacją lub zapadała się w otaczającą ją formę.

​Co naprawdę przedstawia rzeźba?

​Choć lokalizacja przy dworcu budzi natychmiastowe skojarzenie ze spóźnionym podróżnym biegnącym na pociąg, oficjalny tytuł dzieła to „Ciężar niewłaściwy”.

​Inspiracją i filozoficznym punktem wyjścia dla twórców był znany motyw z pieśni Horacego („Exegi monumentum...” – „Wybudowałem pomnik trwalszy niż ze spiżu”). Rzeźba jest jednak przekorny odwróceniem tej klasycznej myśli:

​Ukazuje przemijanie, nietrwałość i ludzką próżność.

​Betonowy człowiek i stalowy monolit zdają się rozpadać na naszych oczach – nie wiemy, czy to krusząca się podstawa ciągnie za sobą postać, czy też ciężar ego człowieka powoduje zapadanie się otoczenia.

​Tytułowy „ciężar niewłaściwy” odnosi się zarówno do praw fizyki (przesunięcia środka ciężkości), jak i do psychologii – ciężaru pychy, emocji czy stresu dnia codziennego.

​Stały element łódzkiego krajobrazu

​Mimo głębokiego, egzystencjalnego przekazu, instalacja doskonale wpisała się w rytm miejskiego życia. Przechodnie chętnie fotografują się na jej tle, a dla wielu osób przyjeżdżających do Łodzi jest ona pierwszym artystycznym punktem styków z miastem. „Spóźniony pasażer” stanowi znakomity przykład tego, jak sztuka współczesna potrafi nawiązać dialog z architekturą, historią i codziennym życiem podróżnych.